Anasayfa Pay Piyasası Pay Piyasası Nedir?


Analiz Platformu
Ücretsiz Keşfedin
Pay Piyasası Nedir?

Pay Senedi, sermaye şirketlerinin ortaklarına sermaye paylarını belgelendirmek amacı ile verdikleri kıymetli evraklardır.

PAY PİYASASI NEDİR ?

Borsa İstanbul’da Pay İşlemleri olarak adlandırılan ve hisse senetleri işlemleri olarak da bilinen yatırım aracında, yatırımcılar Borsa İstanbul’da şirket paylarını satın alarak diledikleri şirkete ortak olabilirler. Satın alınan pay senedi oranında şirketin sermayesini temsil eden paylar yatırımcıların aynı zamanda şirketin yönetimine katılma, oy kullanma, kâr payı alma ve sermaye artırımlarına katılabilme hakkı vermektedir.
Her sermaye şirketi pay senedini çıkarma yetkisine sahip değildir. Pay senedi çıkarma yetkisi olan kurum ve kuruluşlar: anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kurumlardır.

PAY PİYASASINDA PAZARLAR

Pay Piyasası’nda, şirketler Borsa İstanbul tarafınca belirlenmiş olan kriterlere göre düzenlenmiş pazarlarda işlem görmektedir.Pay Piyasası'nda yer alan pazarlar aşağıda belirtilmiştir.

Yıldız Pazar

Halka açık piyasa değeri 100 Milyon TL’nin üstünde olan şirketler ya da BIST 100 kapsamındaki şirketlerin Borsa İstanbul bünyesinde işlem görebileceği pazardır.

Ana Pazar

Halka açık piyasa değeri 25 milyon TL’nin üzerinde ve 100 Milyon TL’nin altında olan şirketlerin Borsa İstanbul bünyesinde işlem görebileceği pazardır. 25 Milyon TL kriteri ilk defa halka arz edilen şirketler için geçerlidir ve mevcut şirketler arasında halka açık değeri 25 Milyon TL’nin altında olup Ana Pazarda işlem gören şirket olabilir.

Gelişen İşletmeler Pazarı

Gelişme ve büyüme potansiyeline sahip, halka açık piyasa değeri 25 Milyon TL’nin altında olan şirketlerin Borsa İstanbul bünyesinde işlem görebileceği pazardır.

Yakın İzleme Pazarı

Belirli gelişmelerin oluşması halinde Yıldız Pazar, Ana Pazar, Gelişen İşletmeler Pazarı ve Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı’ndan çıkarılan şirketlerin paylarının Borsa İstanbul bünyesinde işlem görebileceği pazardır.

Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı

Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortaklıkları payları ile borsa yatırım fonları katılma belgeleri, aracı kuruluş varantları ve sertifikalar kot içi pazar niteliğindeki Kurumsal Ürünler Pazarı'nda işlem görmektedir.

Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı

Halka arz olmadan sadece nitelikli yatırımcılara ihraç yapan şirketlerin paylarının sadece nitelikli yatırımcılar arasında işlem görebileceği pazardır.

PAY SENEDİ TÜRLERİ

Nama - Hamiline Yazılı Pay Senedi: Pay senetleri nama (isme yazılı) ya da hamiline yazılı olarak çıkarılabilir.

Adi/İmtiyazlı Pay Senedi: Adi pay senetleri sahiplerine eşit haklar sağlarken, eğer bir kısım pay senetleri, adi pay senetlerine göre kâra katılmada, yönetim ve denetim kuruluna üye seçiminde, oy hakkında ve benzeri konularda imtiyazlı haklara sahipse imtiyazlı olarak tanımlanır. Bir ortaklıkta çeşitli imtiyazlara sahip pay senetleri bulunuyorsa bunlar farklı grup isimleriyle adlandırılırlar (A grubu, B grubu, C grubu gibi).

Primli/Primsiz Pay Senedi: Üzerinde yazılı değer ile diğer bir deyişle nominal değerden ihraç edilen pay senetlerine primsiz, nominal değerlerinden yüksek bir bedelle ihraç edilen pay senetlerine primli hisse senedi denir.

Bedelli/Bedelsiz Pay Senedi: Nakit/bedelli sermaye artırımı yoluyla ihraç edilen pay senetlerine bedelli pay senedi, ortakların nakit ödeme taahhüdünü içermeksizin iç kaynaklardan sermaye artırımı yoluyla ihraç edilen pay senetlerine ise bedelsiz pay senedi denir.

PAY PİYASASININ AVANTAJLARI


Şirketlere Ortak Olma İmkanı

Borsa İstanbul’da, Türkiye’nin önde gelen 500’ün üzerindeki şirketin pay senetlerini alarak, şirketlere ortak olma imkanı sağlamaktadır. Alacağınız pay senedi adeti oranında ortak olduğunuz pay hakkı ile şirket sermayedarı olabilir, yönetim kurulu toplantılarına katılabilir ve söz sahibi olabilirsiniz.

Pay Senedi Sahibi Özel Haklara Sahiptir

Borsa İstanbul’da pay senedi sahibi olan yatırımcılar aynı zamanda ortak olduğu şirketin kâr payına, rüçhan hakkına, oy hakkına, bilgi alma hakkına, şirket yönetimine katılma hakkına ve tasfiye bakiyesine katılma gibi birçok değerli hakka sahiptir.

Organize Bir Piyasadır

Borsa İstanbul bünyesinde işlem gören pay senedi işlemleri organize bir piyasada gerçekleşmektedir. Organize piyasa demek, devletin gözetiminde ve denetiminde olan örgütlenmiş bir piyasa anlamına gelmektedir. Örgütlenme ise piyasanın denetlendiği, bağlı olduğu bir resmi kurum olan ve uyması gereken kanunlar ile düzenlenen piyasa anlamına gelmektedir.

Likit Bir Piyasadır

Yatırımcı sayısının hem kurumsal hem de bireysel olarak artması piyasanın likiditesini arttıran en önemli faktörlerin başında gelmektedir. Pay senedi piyasalarında işlem gören şirket paylarının derinliğinin artması piyasanın daha likit olmasını sağlamaktadır. Derinlik arttıkça işlem gören pay senetlerindeki hacimler yükselir. İşlem hacmi yüksek olan borsalara her zaman daha fazla talep olmaktadır.

Spot Bir Piyasadır

Anlık olarak şimdiki değeri alınıp-satılan piyasaya spot piyasa denir. Pay senetleri, yatırımcıların dilediği zaman alıp, dilediği zaman piyasada satabildiği bir finansal üründür. Bir pay senedinin işlem gördüğü borsadaki, işlem tahtasında değişim gösteren Alım-Satım fiyatları, payın o anki anlık gerçek değerini göstermektedir.

PAY SENEDİ PİYASASI EMİR TİPLERİ

Limit Fiyatlı Emirler (Limit Order)

Hem fiyat hem de miktarın girildiği emir türüdür. Girildiği anda kısmen veya tamamen işlem olmazsa, gerçekleşmeyen kısmı fiyat ve zaman öncelik sıralamasına uygun olarak payın bekleyen (pasif) emirleri arasına yazılır.

Piyasa Emirleri (Market Order)

Fiyat yazılmaksızın sadece miktar belirtilerek girilen emir türüdür. Karşı taraftaki en iyi fiyatlı emirlerle eşleşerek işleme dönüşür. Karşı tarafta eşleşecek hiçbir emir yoksa otomatik olarak iptal edilir. Tek fiyat yönteminde emir toplama aşamasında girilen piyasa emirleri, eşleştirme başlayana kadar emir defterinde bekletilir, eşleştirme başladığında ise işleme dönüşür.

Piyasadan Limite Emirler (Market to Limit Order)

Piyasa emirleri gibi fiyat yazmaksızın girilen emir türüdür. Karşı taraftaki sadece en iyi fiyat kademesinde bekleyen emirlerle eşleşerek işleme dönüşür. Ancak işleme dönüşmeyen kısım, gerçekleştiği son işlem fiyatını alarak limit fiyatlı emre dönüşür ve emir defterinde pasif olarak yazılır.

Dengeliyici Emirler (Imbalance Orders)

Tek fiyat yönetimi uygulanan tüm seans bölümlerinde, açılış ve kapanış seansları da dahil olmak üzere fiyat belirleme sürecinde hesaba katılmayan ancak belirlenen eşleşme fiyatı seviyesinde karşılanmadan kalan emirleri ile işlem yapmak üzere girilen emirlerdir. Eşleşmeden kalan dengeleyici emirler iptal edilirler.

Halka Arz

Halka arz; bir anonim şirket ya da ortaklığın yeni kaynak sağlamak amacıyla pay senetlerini, borsa yatırımcılarına çağrı ya da ilan yoluyla duyurarak, satışını yapması böylece sermaye sağlamasıdır. Şirket pay senetlerinin, borsa ya da organize piyasalarda devamlı işlem görmesi şeklinde de açıklanabilir.
Genellikle görsel ve yazılı basın yoluyla borsa yatırımcılarına ilan edilir ve şirketin mali tabloları ile bilgileri kamuoyuna sunulur. Borsa yatırımcısı, dilerse bu şirketin halka arz bilgilerini içeren belgeleri inceleyerek ya da inceleterek aracı kurum nezdinde açmış olduğu yatırım hesabına şirketin pay senetlerini dahil eder.